DAWNY PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY

WIEK XV

 

W wieku XV a nawet wcześniej  Kraków dzielił się na cztery cyrkuły czyli okręgi, zwane kwartały, lecz tylko wyłącznie miasto Kraków, gdyż Kazimierz i Kleparz osobnemi były miastami. Wydziały te miasta zwały się grodzki czyli zamkowy - Quartale castrense, garncarski - figulorum , sławkowski - slavcoviense, rzeźniczy – laniorum.
Częściej przecież okręgi te zwano wiertrlami, np. wiertel grodzki, i byli urzędnicy zwani wiertelnikami lub czirkelmagistrami.

Kwartał Grodzki. Poczynał się od kamienicy narożnej Franc. Delpacego przy cmentarzu kościoła Panny Maryi. Należały do niego; ulica Sienna tudzież część Rynku od tejże aż do ulicy Szerokiej. ulica Stolarska, Szeroka, dalszy ciąg ulicy Grodzkiej, Św. Józefa, Kanonicza, Poselska, Franciszkańska (dawniej Psi Rynek), jedna połać ulicy Brackiej, to jest strona jej lewa wchodząc w nią z Rynku oraz część Rynku ciągnąca się w ulicę Grodzką.

Kwartał Garncarski. Poczynał się od pałacu Biskupów krak. ulica Kącia lub Kątowa, Wiślna, Gołębia czyli Garncarska,Bracka czyli pasmo domów po prawej ręce i część Rynku przyległa, Św. Anny i część Rynku bliska,

 

 

 

Szewcza czyli strona jej lewa wchodząc z Rynku, Przed fortą szewczą i bramką Św. Anny; przedmieścia: Rybitwy, na Stróży przed bramą Wiślną. Smoleńsko, ulica Garncarska na Piasku, Grzebienicza, Czarna, Różana, folwark miejski Kawiory i Czarna – wieś (r. 1598).

Kwartał Sławkowski. Ulica Szewcza po prawej stronie i domy w Rynku przyległe, Szczepańska, Żydowska, Rogacka, Sławkowska i część Rynku przyległa, Św. Jana strona lewa wchodząc z Rynku. Przedmieście Piasek czyli Garbarze, ulica Szeroka, za młynami królewskimi, Strzelnica czyli Wesoła, na wale przed fortą Mikołajską i Nową Bramą.

Kwartał Rzeźniczy. Ulica Św. Jana strona jej prawa i część Rynku dotykająca, Floriańska, Św. Ducha czyli Szpitalna, Świnia teraz Rożana, Mikołajska, Grunda, Wendeta teraz Mały Rynek, Zgubiona – platea perdita, Świdnicka r. 1564, tej położenie teraz nie wyjaśnione. Cerifusorium (Kapa) topialnia wosków przy Nowej Bramie.

 

 

 

 

 


 

ROK 1792

 

W ostatnich latach bytu Polski, taki był polityczny podział miasta Krakowa, który w r. 1792 ułożył Magistrat stosownie do prawa: Urządzenie wewnętrzne miast wolnych etc.


CYRKUŁ 1. Obejmuje cafe miasto z zamkiem, wszystkie ulice i domy w posród murów otaczających miasto... A wyłączywszy domy własności publicznej i puste w liczbie 59, pozostaje szczególnych posesji w tym cyrkule 594.


CYRKUŁ 2gi KAZIMIERSKI. Zawiera całe miasto Kazimierz i Stradom; siedliska żydowskie; przedmieście Podbrzezie; domy za Bramą Wielicką ponad Wisłą. Po wyłączeniu domów publicznej własności, obejmuje domów prywatnych 437, stojących przy ulicach Rynek, Krakowska, Wielicka, Nadwiślańska, Żydowska, Jakobska, Stanisławska, domy za Bramą Krakowską, na Podbrzeziu, Stradomiu, w ulicy Kazimierskiej, Szerokiej i Wąskiej.


CYRKUŁ 3ci GARBARSKI. Przedmieścia i Jurydyki Garbarze, Piasek, Biskupie, Retorykę, Smoleńsko wielkorządowe i duchowne, ulicę Krowią, Zwierzyniec, Wygodę, Groble, Podzamcze, Czarna-wieś, Nowa-wieś i Łobzów, z liczbą domów 484.

CYRKUŁ 4ty KLEPARSKI. Miasto Kleparz, przedmieścia i Jurydyki, Błonie, Pędzichów, Krowodrza, Szlak, Lubicz, Wesoła, Brzeg, liczące domów 373.


Podział ten polityczny miasta, podał Magistrat krak. Komissyi Policyi obojga narodów, dodając przy tym następujące objaśnienie: „Aby zaś objęte przez rewizyę Nowa-wieś i Łobzów, do dóbr stołowych J. K- Mci to jest do Wielkorządów krak., oraz wieś Krowodrza do szpitala Św. Łazarza co do prowentów swych należące, nie sprawiły jakowej wątpliwości, dodaje się, że miasto Kraków na Nowa-wieś, Krowodrzę i Łobzów inaczej zapatrywać się nie może, tylko jako na grunta według zasadniczych przywilejów swoich miejskie, i jako na przedmieścia swoje, ściśle z innymi częściami miasta połączone: prawa bowiem lokacyjne m. Krakowa dowodem są, że tak Nowa-wieś, Łobzów i Krowodrza znajdują się w obrębie gruntów lokacyjnych, początkowo Wójtowi miasta tego nadanych; i te w późniejszych czasach chociaż od posesji miasta oderwane zostały, natury jednak gruntów miejskich w żaden sposób odmienić nie mogły i nie odmieniły.

 

DAWNE DZIELNICE MIASTA OBECNIE ZAPOMNIANE 
(ROK 1850)

 

 

О К О L. Była to część południowa miasta, ulica Grodzka w przedłużeniu swem około kościoła Św. Jędrzeja i miejsca przyległe. J. Bielski pisze: „Wacław Król czeski r. 1300 do 1305 Krakowa przyczynił, puściwszy mur od kościoła Św. Franciszka aż do zamku, a od kościoła Św. Jędrzeja aż do Bramy Stradomskiej." Wnosić więc można by, że gdy ta przestrzeń murem została oprowadzona i do miasta wcielona, czyli murem okolona, lud nazwę Okol przyjął i tak ją wyrażano: a że na tej wprzód pustej przestrzeni nowe domy wznosić się poczęły, stąd dla bliższego oznaczenia tej dzielnicy pisano nova civitas in Okol.

GRUNDA. Nazwisko również dawne dzielnicy miasta, przyległej kościołowi na Gródku, gdzie teraz przecznica od ulicy Mikołajskiej ku wyjściu z ulicy Siennej.

  WENDETA. Miejsce to w tyle kościoła Panny Maryi zowiemy teraz Małym Rynkiem. W wieku XVI. rozmaicie je zwano, jako to: Venditorium. Véndela férrea. Tendelha. Forutn antiquarium. Forum scrutarium

Kurzy targ, Forum gallinarium, tak zwała się część rynku krak. północna. Węglowy targ, Forum carbonarium miała nazwę część rynku południowa.

Opisy pochodzą z książki Ambrożego Grabowskiego pt.; "Starożytnicze wiadomości o Krakowie" wydanej w r. 1852