RATUSZ

 

 

  W dawnych wiekach jak każdem mieście tak i Krakowie, ratusz jako siedlisko władz miejscowych, był najgłówniejszym punktem miasta, w którym skupiał się ruch życia mieszkańców, - pisze w Mecherzyski w dziele "O magistrach miast polskich a w szczególności m. Krakowa r.1845 na kar. 118, iż Ratusz krak. zbudowany był w wieku XIII, równocześnie z zaprowadzeniem w tem mieście praw Magdeburskich, i twierdzenie to ma po sobie podobieństwo rzeczywistości. Wprawdzie dawne pisma żadnego na to nie dostarczają poparcia, i najwcześniejszym śladem istnienia Ratusza krak. lub innego gmach w którym Rajcy posiedzenia swe odbywali, jest to: iż r. 1383 d.28 Augusti, Demetriusz Kardynał Legat papiezki pozwolił Rajcom, aby msza św. w Ratuszu, in hoc Praetorii loco, aut alio in loco Consilii, pro celebratione Missae mundo, tuto et apto, odprawić się mogła. Późniejszych zaś czasów zapisy już tylko mówią o przybudowaniach i reparacyi w ratuszu krak., a pierwszą o tem wzmianką jest to: że w r. 1454 Rajcy krak. przyzwali z Torunia Jana kamieniarza, miesczanina tamtejszego, do robót przy budowie ratuszowego dachu.
   Gmach Ratusza teraz już nieistniejący, wznosił się w narożniku południowo-zachodnim t. j. rynku tego miasta. Była to budowla znakomitej wielkości, albo raczej kilka gmachów w jedną całość złączonych, która przetrwała liczne wielki i dopiero r. 1820 została rozebraną, z wyjątkiem wysokiej wieży zegarowej, która jakby obelisk o dawnych mówiący czasach, stoi dotąd i miejsce dawnej posady Ratusza wskazuje.
   Do gmach Ratusza, w r. 1610 kosztem miasta przybudowany był zewnątrz ganek, około ściany ku wschodowi obróconej, czyli od strony Sukiennic, w kierunku

 

 

 

od północy ku południowi. Galerya ta nie była nakrytą tylko płytami czyli posadzką kamienną wyłożona, około pięciu łokci nad powierzchnie rynku wzniesiona, na którą wschody z obu jej końców wstęp ułatwiały.

- 1 -

 

 

 

 

 

 

Jak już wyżej wspomniałem, Ratusz krak. składało kilka oddzielnie miano mających części, jako to: Izba pańska czyli Radziecka, lub Sądowa – osobna także Izba wójtowska, - kupiecka, - cechowa, - gmach królewski, - spichrze, - Kabaty, - więzienia, - piwnica świdnicka, - oraz miejsce zwane na cle – oczem niektórych wiadomości księgi archiwum miasta dostarczyły.

Izba Pańska, w której odbywali swe posiedzenia i sądy rajcy, mieściła się na dole, a widok jej wnętrza jak dotrwała do czasu rozebrania Ratusza przedstawia rycina znajdująca się przy wyżej wspomnianym dziele „O magistratach”...

Gmach królewski. Bez wątpienia był to osobny appartament, do przyjmowania Króla gdy na Ratusz przybył...

Spichrze. Tych było trzy na początku wieku XVII. w gmachu Ratusznym, górny, średni i dolny. – Jeszcze w r. 1521 Król Zygmunt I., w dekrecie zapadłym w sprawie pomiędzy Rajcami krak. a Radą gminną, nakazuje zbudować spichrz na czas wojenny albo też na czas głodu i nieurodzaju przez PP. Rajce z pomocą pospólstwa, i opatrzenie go dostatecznie...
  W r. 1655 wszystkie spichrze w Ratuszu krak. Szwedzi na użytek swój zajęli. Te znajdowały się w miejscach, które piszą wedle cła, - wedle koła. Służyły takowe oraz na pomnożenie dochodu miejskiego, i puszczane były prywatnym w dzierżawę: a prócz tych jeszcze miasto posiadało spichrz na bramie floryańskiej, często i ten w dzierżawę dawany... W jednym ze spichrzów Ratusza krak., przed końcem wieku XVIII urządzony był Teatr...

- 2 -

 

 

 

Izba Pańska

Kabaty. Część Ratusza od strony południa, w której znajdowały się więzienia na pomniejsze przestępstwa... a był tam oraz i mały dziedzińczyk, na którym odbywała się kara śmierci na winowajcach, przez Rajców krak. pod miecz skazanych. Często w dawnych zapisach napotkać można: „siedzi miedzy kabatami, ścięty między kabatami”...
Prócz tych, inne jeszcze były więzienia pod Pańską izbą, także dłużnica , w której osadzano dłużników niewypłacalnych.

Cło. Na cle. – Miejsce do poboru podatków miejskich, znajdowało się w części  Ratusza od strony zachodu, do którego osobne było wejście po schodkach z rynku krak.

 

 

 

Świdnicka piwnica. – Ta część podziemna w Ratuszu krak. mieściła się pod narożnikiem północno – wschodnim gmachu tego. W dawnych wiekach przeznaczoną ona była na wyszynk sławnego w owych czasach piwa Świdnickiego, z czego dochód wpływał do kassy miasta. – Król Jan Olbracht r. 1501 zapewnił Rajcom wyłączny przywilej na szynk piwa tego, ale tylko w tem jednem miejscu... Lecz około r. 1541 Rajcy z uwagi, że to miejsce służy za przytułek rozpuście, i gdy się w Kleparzu zagęściły szynkownie piwa świdnickiego, zrzekli się niewielkiego już ztąd przychodu i piwnica świdnicka zamknioną została. W późniejszych czasach trzymali takową w dzierżawie miesczanie, nie na inny zapewne użytek jak na szynk napojów pospolitych.
Miejsce to w mowie ludu krak. już od dawnych lat szczególną zyskało nazwę, Indie, i tą w r.1562 wspominane było. Gdy piwo świdnickie w mniejszym już było użyciu, miejsce jego zajął napój mocniejszy, skutkami swemi ludziom klass niższych społeczeństwa tyle szkodliwy, którego wyszynk odbywał się w tym podziemiu aż do czasów rozebrania Ratusza, i gdy przytem pospólstwo tu odbywało tańce, a okna piwnicy wychodziły na równią z poziomem rynku krak., przeto widać było wesołych zwolenników tańca wywijających pod ziemią skoczne koła, i ztąd miejscu temu nadanem zostało nazwisko Indiów, jakoby krajom podziemnym, antipodom, i to nazwisko aż do czasów zniesienia tej piwnicy dotrwało. Wejście do piwnicy świdnickiej czyli do Indiów było od strony północy.

- 3 -

Ratusz w 1787 roku.

Opis pochodzi z książki Ambrożego Grabowskiego pt.: "Dawne zabytki miasta Krakowa" wydanej w 1850 roku.