PRZEDMIEŚCIA

 

 

Niektóre z tych, jak Kazimierz i Kleparz osobnemi niegdyś były miastami, i własnym od krakowskiego niczem niezawisłym, ulegały magistratom.

  Od strony południowej, za Bramą Grodzką leży przedmieście Stradom, którego nazwanie pochodzi może od imienia Stra, (Naruszewicz wyliczając bóstwa słowiańskie nazywa go Strybą czyli Strybogiem) czczonego przez Słowian jako bożka wiatrów, który tu mógł mieć świątynię zwaną Stra dom. Znajduje się tu wielki gmach, za rządu austriackiego na komorę celną z klasztoru i kościoła świętej Jadwigi, oraz szpitala królewskiego dla ubogiej szlachty przerobiony. Dalej jeszcze ku południowi, na wyspie którą formuje kanał zwany starą Wisłą, za czasów Kazimierza W. dla ułatwienia handlu wykopany i koryto główne Wisły, jest przedmieście Kazimierz, i żydowskie miasto toż samo imię noszące, na pamiątkę wielkiego króla, który je na miejscu wioski tu niegdyś będącej, Bawół rzeczonej, w r. 1346 założył prawem magdeb. nadał i murem opasał.

 Za Kazimierzem, już na drugim (prawym) brzegu Wisły, leży Podgórze, które niegdyś do Krakowa należało i dotąd dla przyległości swej  za przedmieście jego  branym być może; atoli podziałem drugim kraju oderwane do Austryi, wzniosło się na osobne miasteczko. Łączył go z Kazimierzem piękny most drewniany, przez rząd austryacki wystawiony, lecz go zerwały rozhukane fale w pamiętnym wylewie Wisły r.1813. Teraz na miejscu niego poniżej trochę ku wschodowi stanął za rządu wolnego miasta most murowany na filarach ciosowych.

 

 

  Na zachodniej stronie tego miasta, leżą przedmieścia zwane Rybaki, Nowy Świat, Smoleńsko, Zwierzyniec, Wygoda, Piasek inaczej Garbarze, a od północy Pędzichów, Biskupie oraz Kleparz, przez Kazimierza Wielkiego założony i osobnym miastem ustanowiony, niegdyś nazywany Florencyją od będącego tu kościoła św. Floryana: miejsce ważne pod względem tu odbywającego się handlu zbożowego. Co tydzień zgromadza się tu na targ mnóstwo fur, z głębi kraju przywożących płody rolnicze: po które zjeżdżają mieszkańcy krajów ościennych, i gdzie widzieć można Morawców, Szlązaków, a nade wszystko wysmukłych gór karpackich mieszkańców, w strojach sobie właściwych.

  Od wschodu leży Lubicz i Wesoła w dawnych czasach zwane Strzelnica. Przyjemne położenie nadało przedmieściu temu to nazwisko. – Tu znajduje się ogród Botaniczny, i obserwatorium astronomiczne.



Domki podcieniowe z XVIII wieku na Kleparzu. J. Brodowski - rysunek



Przedmieście Zwierzyniec około 1875 roku - litografia


Targ na Kleparzu. mal. H. Lipiński, 1865 rok

Wawel i osiedle Rybaki od strony Skałki. Akwarela - F. Gutowski - ok. 1800 r

ROK 1900

Ulica Rybaki z dworkami zburzonymi w 1914 roku.